2025 EASA Güvenlik Konferansı: Havacılıkta Rehavet ve Yeni Odak Arayışı
Havacılık dünyası her yıl çeşitli toplantılar, forumlar ve değerlendirmelerle güvenlik konusunu yeniden masaya yatırıyor. Bu yıl dikkat çeken etkinliklerden biri de 12–13 Kasım 2025 tarihlerinde Kopenhag’da düzenlenen EASA Yıllık Güvenlik Konferansı oldu. Toplantının ana teması; son yılların en kritik başlıklarından olan "rehavet" ve artan operasyonel karmaşıklık karşısında güvenlik yönetiminin nasıl sadeleştirilmesi gerektiğiydi. Konferansın açılış mesajlarından biri, güvenlik performansının uzun süredir iyi olmasının ironik bir şekilde güvenlik açısından yeni bir tehdit oluşturabileceği yönündeydi. EASA’nın yaptığı açıklamada şu cümle özellikle öne çıktı:
"In aviation, we have to constantly reconsider how safe we are.” (easa.europa.eu).
Havacılıkta Rehavet Tuzağı
Bu bakış açısı bana çok şey ifade ediyor. Çünkü havacılık sektöründe çalışan herkes bilir: En çok hata, sistem en sorunsuz görünürken ortaya çıkar. Rutin, insan algısını köreltir ve dikkat eşiğini düşürür. “Nasıl olsa yıllardır bir şey olmadı” fikri, en tehlikeli cümlelerden biridir. EASA’nın bu yıl özellikle “complacency” (rehavet) kavramını masaya koyması, sektörde birçok kişinin uzun zamandır dile getirdiği bir konunun uluslararası düzeyde teyit edilmesi anlamına geliyor.
Akıllı Düzenleme (Smart Regulation) Dönemi
Konferansın ikinci büyük başlığı ise düzenlemelerin karmaşıklığıydı. Son yıllarda havacılık regülasyonlarında ciddi bir artış var; çoğu riskleri yönetmek için gerekli olsa da, bazıları operasyonların günlük akışında ciddi bir idari yük yaratıyor. EASA’nın toplantıda öne sürdüğü “smart regulation” ve “rule simplification” kavramları tam olarak bu noktaya temas ediyor: Kuralların sayısının artması değil, odağının doğru olması gerekir. Bu yaklaşım, sektördeki pratik gerçeklerle tamamen uyumlu. Uçuş ekiplerinden yer operasyonlarına, bakım personelinden planlama birimlerine kadar herkesin ortak talebi şu: Açık, anlaşılır ve uygulanabilir kurallar. Uzun ve karmaşık metinler, niyet iyi olsa bile kritik güvenlik mesajlarının kaybolmasına neden olabiliyor.
Masadaki Somut Riskler
Konferansta teorinin ötesinde, somut risk alanları da detaylı şekilde gündeme getirildi. Öne çıkan başlıklar şunlar:
Pist İhlalleri (Runway Incursions): Pist işgalleri hâlâ en ciddi risklerden biri. Trafik yoğunluğu ve anlık koordinasyon sorunları, potansiyel olarak en yüksek güvenlik tehdidini oluşturuyor.
Altimetre Ayar Hataları: Küçük gibi görünen ama sonuçları felaket olabilen bu konu, hem insan faktörü hem de insan-makine etkileşimi açısından kritik.
Lityum Batarya Yangınları: Yolcu cihazlarının artmasıyla birlikte, kabin içinde bataryaya bağlı yangın riskleri yükseliyor.
Artan Operasyonel Yük: Her şeyin önemli olduğu bir sistemde, hiçbir şey öncelik olmuyor. EASA’nın vurguladığı nokta tam olarak bu.
Sonuç: Kültürel Bir Dönüşüm
Bu başlıklar aslında sektörde uzun süredir konuşuluyor. Ancak bu konferansı farklı kılan, konuların geniş bir paydaş grubuyla uluslararası çerçevede yeniden ele alınmış olmasıdır. Katılımcıların büyük kısmının "kural sadeleştirilmesini desteklemesi", değişimin sadece regülatörden değil, sektörün büyük bölümünden gelen ortak bir talep olduğunu gösteriyor. Henüz ortada değişmiş bir kural yok, ancak verilen mesaj net: Güvenlik artık sadece kurallarla değil, doğru odakla yönetilmeli.
Konferansın tonu da oldukça yapıcıydı. Kimse “mevcut sistem kötü” demiyor; aksine, “mevcut başarı bizi yanıltmasın, birlikte daha iyi bir model kurabiliriz” yaklaşımı hâkim. Havacılıkta kültür değişimi böyle başlar: Bir anda değil, ortak farkındalıkla.
Özetle ortaya çıkan tablo şu:
Güvenlik hâlâ birinci öncelik.
Rehavet, sessiz ve tehlikeli bir düşman.
Sadelik, geleceğin güvenlik stratejilerinde anahtar kelime.
Kuralların niceliği değil, niteliği önemli.
Benim açımdan bu konferans, sektörün kendi kendine dürüstçe baktığı bir an olarak değerlendirilebilir. Bundan sonraki süreçte neler değişir bilmiyorum, ama şu kesin: EASA’nın başlattığı bu tartışma, sadece bugünü değil, önümüzdeki yılları da şekillendirecek.
Şekil 1. Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı Logosu. Kaynak: Regulations, European Union Aviation Safety Agency, (t.y.). https://www.easa.europa.eu/en/regulations
Konferanstan Öne Çıkan Kısa Alıntılar
• “In aviation, we have to constantly reconsider how safe we are.”
• “Rule simplification can help focus on what really matters in operational safety.”
• “Smart regulation does not mean fewer rules; it means clearer and more effective rules.”
• “Human factors remain the most critical element in ensuring safety.”
