Tarihin En Ölümcül Uçak Kazası: Tenerife Havaalanı Faciası

    Bu yazıda havacılık tarihinin en ölümcül uçak kazası olan ve 583 kişinin hayatını kaybettiği Tenerife faciasını anlatacağız. Bu kaza, 1977 yılında İspanya'nın Tenerife adasında bulunan bir havalimanında Amerikalı “Pan Am” ve Hollandalı “KLM” şirketlerine ait olan iki Boeing 747 tipi yolcu uçağının yerde çarpışması sonucu meydana geldi. Bu kazanın nasıl gerçekleştiğini, nedenlerini ve sonuçlarını sizler için araştırdık.

   Tenerife uçak kazası, bir dizi insan hatası ve tesadüfün bir araya gelmesiyle oluştu. Kazaya karışan iki uçak, Pan Am ve KLM şirketlerine ait Boeing 747 tipi dev yolcu uçaklarıydı. Bu iki uçak, 27 Mart 1977 Pazar günü, Hollanda'nın Amsterdam kentinden ve ABD'nin Los Angeles kentinden kalkarak İspanya'nın Gran Canaria adasına gitmek üzere yola çıktılar. Ancak, Gran Canaria havalimanı bir bomba patlaması ve ikinci bir bomba ihbarı nedeniyle kapatıldı. Bu yüzden, bu iki uçak dahil olmak üzere birçok uçak, yaklaşık 114 kilometre uzaklıktaki Tenerife adasındaki Los Rodeos Havalimanı'na yönlendirildi. Bu havalimanı daha önce Boeing 747 tipi uçaklara ev sahipliği yapmamıştı. Pisti kısa ve dar olan bu havalimanında radar sistemi ve kule desteği de yetersizdi. Ayrıca o gün pistin ortasındaki ışıklar da çalışmıyordu. Bu koşullar altında, Tenerife Kuzey havalimanı'na inen uçaklar park yeri yetersizliği sebebiyle taksi yolu üzerinde beklemek zorunda kaldılar. Bu da havalimanında trafiği oldukça arttırdı. Bekleme süresini boş geçirmek istemeyen KLM uçağı pilotu Jacob Veldhuyzen Van Zanten, yakıt ikmali yapma kararı aldı. Bu kararın nedeni, KLM şirketinin pilotlara belirli bir süre içinde geri dönmelerini zorunlu kılmasıydı. Aksi takdirde, pilotların dinlenme süresine uygun olmayacak şekilde çalışmaları gerekecekti. Bu da pilotlar üzerinde büyük bir baskı oluşturuyordu. Bu nedenle KLM pilotu Van Zanten, yaklaşık 55 ton yakıt alarak Gran Canaria'ya geri dönmek için hazır olmak istedi. KLM uçağının yakıt ikmali bitti. Ancak hava trafik kontrolörleri uçuş izni vermedi. KLM uçağı ve diğer tüm uçaklar birkaç saat daha yerde beklemek zorunda kaldılar. Bu esnada, Gran Canaria Havalimanı'nda daha önce ihbar edilen bomba bulundu ve havalimanı hava trafiğine yeniden açıldı. Bunun üzerine Pan Am uçağı kalkış için hazırlıklar yapmaya başladı, hemen önünde bulunan KLM uçağı da kalkış için izin istedi.

   Kontrol kulesi ve Pan Am uçağı, KLM uçağının erken kalkış yaptığını fark ettiler ve durmasını söylediler. Ancak, bu uyarılar KLM uçağına ulaşmadı, çünkü telsiz frekansında hava ve yer trafiği yoğunluğundan ötürü bir karışıklık vardı. Bu sırada görüş mesafesi 300 metreye kadar düştü.  Kurallara göre kalkış için görüş mesafesi en az 700 metre olmalıydı. Yardımcı pilot ve uçuş mühendisi pistte uçak olabileceğine dair kaptanı uyarsalar da KLM uçağının kaptan pilotu van Zanten, çok deneyimli bir pilot olduğu için hata yapacağına inanmıyor ve kendine güveniyordu, bu güvenin arkasında 11.700 saatlik bir uçuş tecrübesi vardı. KLM uçağı pist üzerinde ilerlemeye devam etti. KLM uçağı, pistin sonuna yaklaştığında, sisin arasında Pan Am uçağını gördü. Ancak artık çok geçti. Van Zanten, çarpışmayı önlemek için son anda uçağı havalandırmaya çalıştı. Ancak, KLM uçağının alt kısmı Pan Am uçağının üst kısmına çarptı. Bu çarpışma sonucu her iki uçak da alev aldı ve parçalandı. Trajik çarpışma sonucunda 583 kişi hayatını kaybetti. Kazada Pan Am uçağından pilot dahil 61 kişi sağ kurtulabildi, KLM uçağında ise mürettebat dahil yolcuların tamamı hayatını kaybetti. Bu kazanın sorumlusu olarak KLM pilotu Van Zanten gösterildi. Van Zanten, kalkış için izin almadan hareket ettiği ve dur emirlerine kulak asmadığı için eleştirildi. Ayrıca, KLM şirketi de hayatını kaybeden kişilerin yakınlarına toplam 110 milyon dolarlık bir tazminat ödedi.

  Kontrol kulesi, KLM uçağından pistin sonuna gitmesini, 180 derece dönmesini ve kalkış için son izni beklemesini istedi. Bu sırada Kule, Pan Am uçağının operasyonunu hızlandırmak için KLM’nin hemen arkasından 3 numaralı yoldan çıkış yapması talimatını vermişti fakat pistin dönülemeyecek kadar dar olması sebebiyle Pan Am uçağı 4 numaralı yolu kullanmaya karar verdi. Ayrıca, pist üzerindeki işaretlerin yetersiz olması, pilotların pisti tanımaması ve sis nedeniyle görüş mesafesinin düşük olması, Pan Am uçağının pistten çıkış yapmasını zorlaştırdı. KLM uçağı, pistin sonuna ulaştığında, kontrol kulesinden kalkış için izin beklemeye başladı. Ancak, bu sırada kontrol kulesi ile Pan Am uçağı arasında bir telsiz konuşması gerçekleşti. Bu konuşmada, Pan Am uçağı pilotu Victor Grubbs, pistten çıkmak üzere olduklarını bildirdi. Kontrol kulesi de “Tamam, kalkış sıranız için sizi bilgilendireceğim” şeklinde anons geçti. Ancak, bu konuşma sırasında KLM uçağı pilotu Van Zanten'de, kalkış için izin istemişti ve kulenin Pan Am uçağına verdiği anonsu "heterodin" olarak bilinen tiz bir ses nedeniyle sadece “Tamam” şeklinde duydu ve bu talimatın kendisi için verildiğini zannederek motorları çalıştırdı ve uçak hızlanmaya başladı.

  Tüm hataların zincirleme gerçekleştiği bu kazada: havalimanının yetersiz şartlara sahip olması, uçak tiplerine uygun pist, alet, ekipman, donanım ve personele sahip olmaması, KLM pilotunun fazla özgüveni ve telsiz aksaklıkları, ATC personelinin telsiz sırasında karışıklığa yol açabilecek kelimeleri kullanması, hava durumunun sisli ve görüş mesafesinin yetersiz olması, kazanın gerçekleşmesi için uygun zemini hazırlamıştır. Bu kazada her ne kadar KLM pilotu asli kusurlu olarak gösterilse de ATC personellerinin de bu kazada yadsınamaz bir payı var. Bu kazada yeterli yönlendirmeyi yapamayan kule görevlilerinin, kaza anına yakın zamanlarda maç izlediklerine dair söylentiler ortaya çıkmıştı. Bu kazadan sonra ATC personellerinin eğitimi ve iletişim prosedürleri geliştirildi, kokpitlerde ses kayıt cihazlarının kullanımı zorunlu hale getirildi, pist aydınlatmaları ve taksi yolları geliştirildi. Benzer kazaların yaşanmaması için gerekli tedbirler ve uygulamalar hayata geçirildi. Umuyoruz ki havacılık camiasında, bir daha kazalar yaşanmaz. Bu trajedide hayatını kaybeden 583 kişiyi saygıyla anıyor, yolcuları son anlarına kadar güvende tutmaya çalışan tüm kabin ve kokpit ekiplerine fedakârlıkları için teşekkür ediyoruz. Havacılık endüstrisi, bu acı derslerden çıkardığı uygulamalarla, gökyüzünün herkes için güvenli ve emniyetli kalmasını sağlamaya devam edecektir.

Referanslar:

-Aviation Safety Network. (t.y.). Accident description: KLM 4805/Pan Am 1736, Boeing 747-121. [Veritabanı kaydı]. Flight Safety Foundation. Erişim adresi: https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19770327-0

-Tenerife airport disaster | 1977, Survivors, Photo, Cause, & Facts. (t.y.). Encyclopædia Britannica. Erişim adresi: https://www.britannica.com/event/Tenerife-airport-disaster

-- Neo Cockpit -- Mücahid Ammar Şahin -- Neocockpit -- Ömer Faruk Aytekeli -- NeoCockpit --