Uçak Bakım Eğitiminde İdeal Süreçler ve Saha Gerçekleri
Eğitimde İdeal Süreç
Uçak bakım eğitimi sürecinde bakım faaliyetleri çoğunlukla ideal koşullar üzerinden net bir şekilde tanımlanarak ele alınır. Zaman planlaması teorik olarak yeterlidir ve tüm adımlar talimatlara birebir uyacak şekilde kurgulanır. Ancak sahaya çıkıldığında, bu ideal koşullar ve süreçlerin operasyonel gerçeklerle birebir örtüşmediği fark edilir. Zaman baskısı, insan faktörü, çevresel koşullar ve ekipler arası iletişim gibi unsurlar, bakım süreçlerinin uygulanış biçimini doğrudan etkileyebilir ve operasyonel sapmalara neden olabilir. Bu yazıda, bakım süreçlerindeki operasyonel sapmalara sebep olan bu faktörleri, uçak bakımdan yeni mezun olmuş biri olarak eğitim sürecimdeki gözlemlerimden yola çıkarak ele alacağım.
1) İnsan Faktörü (Human Factors)
Bakım faaliyetleri teknik bilgi ve prosedürler bütünü olsa da bu süreçlerin uygulanmasında insanın algısı, dikkat düzeyi, karar verme biçimi ve iletişim yetkinliği belirleyici rol oynamaktadır. Bu nedenle insan faktörü, bakım ortamında yalnızca bireysel bir unsur olarak değil, sistemin ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirilmelidir. Bu kapsamda, insan faktörleri eğitimlerinde sıklıkla başvurulan modellerden biri The Dirty Dozen (Bakımda insan hatalarına yol açan on iki temel insan faktörü modeli) ’dır. Dirty Dozen, kazalara veya olaylara zemin hazırlayabilecek en yaygın on iki insan faktörü ön koşulunu tanımlayan bir çerçeve sunmaktadır. Bakım ortamında insan faktörlerinin sınıflandırılmasına yardımcı olan bu model, potansiyel risk alanlarının daha sistematik bir şekilde değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır.
Eğitimdeki Yaklaşım
Uçak bakım eğitimi sürecinde, insan faktörü genellikle teorik olarak ele alınmakta; dikkat, stres, yorgunluk ve iletişim gibi başlıklar belirlenmiş modeller ve tanımlar üzerinden aktarılmaktadır. Eğitim ortamında bu unsurlar çoğunlukla ideal koşullar altında değerlendirilmekte ve hata olasılıkları sınırlı senaryolar üzerinden incelenmektedir.
Sahada Operasyonel Yaklaşım
Ancak saha uygulamalarında insan faktörünün etkisi, teorik anlatımların ötesine geçebilmektedir. Zaman baskısı, ekip içi iletişim, vardiya düzeni ve çevresel koşullar gibi etkenler, bakım personelinin dikkat ve karar verme süreçlerini doğrudan etkileyebilmektedir. Bu durum, insan faktörünün bakım süreçlerindeki rolünün yalnızca bireysel değil, aynı zamanda organizasyonel bir boyutu olduğunu göstermektedir. Bu durum, diğer tüm etmenleri insan faktörü başlığı altında toplayabileceğimizi göstermektedir.
Zaman Baskısı
Uçak bakım faaliyetleri, belirli prosedürler ve standartlar çerçevesinde yürütülse de, operasyonel gereklilikler bakım sürecini doğrudan etkileyebilmektedir. Bu kapsamda, literatürde sıklıkla vurgulanan unsurlardan biri zaman baskısıdır. Bakım personeli, bakım öncesinde ve bakım süreci boyunca, uçağın planlanan sürede tekrar hizmete verilmesine yönelik bir zaman kısıtı altında çalışabilmektedir. Bu durum, bakım sürecinde zamanın doğru yönetilmesine ilişkin bir algısal baskı oluşmasına neden olabilmektedir. Zaman baskısının yanı sıra, bakım süreçlerini etkileyen ve insan faktörü ile de iç içe olan bir diğer önemli unsur ise ekipler arası iletişimdir.
Ekipler Arası İletişim (Inter-team Communication)
Ekipler arası iletişim, uçak bakım süreçlerinde görev alan farklı ekipler ve birimler arasında bilgi, sorumluluk ve geri bildirim aktarımını ifade etmektedir. Bakım faaliyetlerinin emniyetli ve etkin bir şekilde yürütülebilmesi, bu iletişimin açık, doğru ve zamanında kurulmasına bağlıdır.
Eğitim Sürecinde Ekipler Arası İletişim
Uçak bakım eğitimi sürecinde ekipler arası iletişim, genellikle teorik senaryolar ve önceden belirlenmiş uygulamalar üzerinden ideal koşullar altında ele alınmaktadır. Eğitim ortamında roller ve sorumluluklar net bir şekilde tanımlanmakta, iletişim süreçleri çoğunlukla ideal koşullar altında yürütülmektedir. Bu durum, iletişimin bakım sürecindeki öneminin kavramsal düzeyde anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
Saha Uygulamalarında Ekipler Arası İletişim
Saha uygulamalarında ekipler arası iletişim, daha dinamik ve çok paydaşlı bir yapı sergilemektedir. Farklı vardiyalar, operasyon ekipleri ve bakım birimleri arasında kurulan iletişim ve etkileşim, zaman baskısı ve operasyonel yoğunluk altında gerçekleşebilmektedir. Bu koşullar altında iletişimde yaşanabilecek aksaklıklar, bakım süreçlerinin koordinasyonunu ve sürekliliğini doğrudan etkileyebilmektedir.
2) Çevresel Koşullar (Environmental Factors)
Uçak bakım süreçlerini etkileyen bir diğer önemli unsur çevresel koşullardır. Bakım faaliyetleri, kapalı hangar ortamlarında yürütülebildiği gibi, zaman zaman hat bakımda (Line Maintenance) ve değişken çevresel şartlar altında da gerçekleştirilebilmektedir. Bu durum, bakım sürecinin planlanması ve uygulanması üzerinde doğrudan etki yaratabilmektedir.
Eğitim Sürecinde Çevresel Koşullar
Uçak bakım eğitimi sürecinde çevresel koşullar genellikle kontrol altında ve öngörülebilir bir çerçevede ele alınmaktadır. Eğitim ortamlarında bakım uygulamaları çoğunlukla kapalı alanlarda, uygun aydınlatma, sıcaklık ve çalışma koşulları sağlanarak gerçekleştirilmektedir. Bu durum, bakım süreçlerinin çevresel etkilerden arındırılmış kontrollü bir ortamda öğrenilmesine olanak tanımaktadır.
Saha Uygulamalarında Çevresel Koşullar
Ancak saha uygulamalarında çevresel koşullar, bakım sürecinin ayrılmaz bir parçası hâline gelmektedir. Hat Bakımda gerçekleştirilen bakım faaliyetlerinde hava koşulları, gürültü, apron trafiği ve operasyonel yoğunluk gibi birçok dinamik unsur bakım sürecini doğrudan etkileyebilmektedir. Bu değişkenler, bakım personelinin dikkat, iletişim ve koordinasyon süreçleri üzerinde ek zorluklar yaratabilmektedir.
Teoriden Pratiğe: Bakım Süreçlerindeki Operasyonel Sapmalar
Bu farkların daha net anlaşılmasında saha stajı deneyiminin önemli bir yeri bulunmaktadır. Staj sürecinde yapılan gözlemler, eğitim sırasında ideal koşullar altında ele alınan bakım süreçlerinin, sahada zaman baskısı ve operasyonel gereklilikler doğrultusunda farklı şekilde uygulanabildiğini göstermektedir. Eğitim sürecinde belirli bir bakım kontrolünün, yeterli zaman ve kesintisiz bir çalışma ortamında adım adım uygulanacağı varsayılır. Ancak staj sırasında aynı kontrolün, uçağın planlanan uçuş saatine yetişmesi gerekliliği nedeniyle daha sınırlı bir zaman diliminde tamamlanması gerekir. Bu süreçte bakım personeli, tüm adımları atlamadan ilerlerken aynı zamanda zamanı etkin kullanma ve ekip içi iletişimi hızlı şekilde sürdürmeye çalıştığı gözlemlenmiştir. Bu deneyim, teorik bilginin pratik karşılığını görme imkânı sunarak ideal süreçler ile saha uygulamaları arasındaki farkındalığın gelişmesine katkı sağlamaktadır. Eğitim sürecinde kazanılan teorik bilgiler, saha uygulamalarıyla birlikte daha bütüncül bir anlam kazanmaktadır.
Referanslar:
-International Civil Aviation Organization. (2003). Human factors guidelines for aircraft maintenance manual (Doc 9824).
-Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü. (n.d.). Uçak bakım faaliyetlerinde insan faktörleri ve emniyet yönetimi.
-SKYbrary. (n.d.). Communication in maintenance. https://skybrary.aero/articles/communication-maintenance
-SKYbrary. (n.d). Human factors in aircraft maintenance. https://skybrary.aero/articles/human-factors-aircraft-maintenance
-SKYbrary. (n.d.). Time pressure. https://skybrary.aero/articles/time-pressure
-- Neo Cockpit -- Büşra Ağırman -- Neocockpit -- Büşra Ağırman -- NeoCockpit --
#neocockpit #aviation #civilaviation #blog #büşraağırman #neocockpit #aircraftmaintenance #aircrafttechnician #aviationmaintenance #lineconst #flightmech #safetyfirst #havacılık #aviation #sivilhavacılık #aviationdaily #aviationlovers #aircraft #teknoloji #mühendislik