Uçuş Harekât Uzmanlığı (Dispeçerlik) Hakkında Merak Edilenler?
Uçuş Harekât Uzmanlığı (Dispeçerlik - dispatcher) Hakkında Merak Edilenler?
Merhaba, ben Selim Güney, Dispeçer olarak sivil havacılık sektöründe çalışmaktayım. Son dönemde uçuş harekât uzmanlığı (Dispeçerlik) hakkında yakın çevremden oldukça fazla soru alıyorum. Bu yazıda, bana en sık yöneltilen soruları ve bu soruların cevaplarını; mevzuat, eğitim süreci ve saha gerçekleri ile birlikte derleyerek paylaşmak istedim.
Dispeçer Olmak İçin Yaş Şartı Var mı?
Evet. Dispeçer lisansı alabilmek için 23 yaşını doldurmuş olmak gerekiyor. Bu şart, SHGM (Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü) Uçuş Harekât Uzmanı (Dispeçer) Lisans Yönetmeliği’nde açıkça belirtilmiştir.
Dispeçerlik Eğitimi Nasıl Alınır?
Dispeçer olmak isteyen adayların 4 aylık temel (teorik) dispeçerlik eğitimini tamamlaması gerekir. Türkiye’de bu eğitimi veren kurumlar arasında İstanbul’da bulunan HEM ve DUHA yer almaktadır. Eğitim tarihleri ve ücret bilgileri için doğrudan bu kurumlarla iletişime geçilmesi en sağlıklı yol olacaktır.
SHGM Lisans Sınav Süreci Nasıl İşliyor?
Eğitimi tamamlayan adaylar, SHGM tarafından yapılan SHD T-44 lisans sınavına girer.
Bu süreç iki aşamalıdır:
İlk aşama online yazılı sınavdır ve soruların büyük bir bölümü İngilizce olarak sorulmaktadır.
Yazılı sınavı geçen adaylar, genellikle ertesi gün yapılan uygulama sınavına girer. Bu sınav 10 adet açık uçlu sorudan oluşur.
Önemli bir detay:
Bu sınavlara girebilmek için;
* En az ön lisans diploması
* YDS’den en az 50 puan (veya SHGM tarafından kabul edilen eşdeğer bir yabancı dil belgesi)
sunulmalıdır.
Bu belgeler eğitime başlarken sunulmalıdır, eğer sunulmaz ise, eğitim tamamlanmış olsa da sınavlara girilemez.
OJT Süreci Nedir?
Sınavları başarıyla geçen adaylar, bir havacılık şirketinde 30 iş günü OJT (On-the-Job Training) yapar. Bu sürecin tamamlanmasının ardından OJT evrakları SHGM’ye iletilir ve Dispeçer Lisansı düzenlenir.
Sağlık Raporu Şart mı?
Evet, havacılık sektöründe birçok pozisyonda olduğu gibi dispeçer lisansı almak isteyen adayların SHGM ile anlaşmalı yetkili kurum/hastanelerden SHGM onaylı uçuculuk/ uçuşa elverişlilik sağlık raporu alması zorunludur. Bunun temel nedeni, mevzuat gereği dispeçlerin belirli aralıklarla kokpitte görevli olarak uçuşlara katılmasıdır.
Bu kapsamda özellikle;
* Duyma kaybı
* Renk körlüğü
* Göz Sağlığı
gibi durumlar değerlendirmeye alınmaktadır.
Havayolu Şirketi Kurmak İçin Dispeçerin Önemi!
Mevzuata göre bir hava yolu şirketinin kurulabilmesi için en az 3 lisanslı kilit personel bulunması zorunludur. Aksi halde havayolu şirketi ruhsatı alınamaz/ kurulamaz.
Bunlar:
1. Pilot
2. Dispeçer (Uçuş Harekât Uzmanı)
3. Teknisyen
Bu da dispeçerlerin, yalnızca operasyonel değil, kurumsal ve yasal açıdan da vazgeçilemez bir role sahip olduğunu göstermektedir.
OJT (Staj) Bulmak Zor mu?
Geçmişte, sınavları geçen adayların OJT yeri bulmakta zorlandığı dönemler oldu. Bu nedenle, eğitime başlamadan önce eğitim kurumunun OJT konusunda destek olup olmadığını mutlaka sormanızı öneririm.
Öte yandan sektörde önemli bir gelişme yaşandı. Türkiye'de faaliyet gösteren bir havayolu şirketi, 2025 yılında ilk kez tüm sınavları geçmiş ancak OJT’sini yapmamış adayları “Uzman” unvanıyla işe alıp, önce OJT’lerini tamamlatıp ardından “Dispeçer” olarak görevlendirmek üzere ilan açtı. Bu uygulamanın diğer havacılık şirketlerine de yayılması muhtemel.
Maaşlar ve Çalışma Şartları
Türkiye’de başlıca 14 farklı havayolu işletmesi bulunmaktadır. Maaşlar; firmaya, filoya ve tecrübeye göre değişmekle birlikte, piyasa ortalamasının üzerinde kazanç sağlanabilmektedir.
Çalışma düzenine gelince şunu belirtmem gerekir, çalışma düzenimiz net bir şekilde vardiyalıdır; uçaklar 24 saat uçtuğu için dispeçerler 3’lü vardiya sistemiyle çalışır.
* Hafta sonu ve resmi tatillerde çalışma olağandır.
* Haftalık izinler vardiya planına göre değişir.
* Yıllık izinler genellikle Ocak ayında planlanır.
Sonuç
Dispeçerlik; yüksek sorumluluk, güçlü mevzuat bilgisi ve sürekli koordinasyon gerektiren, ancak havacılık operasyonlarının merkezinde yer alan kilit bir meslektir. Bu mesleği icra etmeyi düşünen tüm adaylara şimdiden başarılar dilerim.
Referanslar:
-https://web.shgm.gov.tr/tr/s/2134-ucus-harekat-uzmani-olma-sartlari-ve-egitimi
-ICAO Annex 6 – Operation of Aircraft
-- Neo Cockpit -- Selim Güney -- Neocockpit -- Selim Güney -- NeoCockpit --
#dispeçer #uçuşharekatuzmanı #dispeçerlik #dispatcher #ıcao #shgm #sivilhavacılık #sivilhavacılıkgenelmüdürlüğü #ojt #ojtstajı #ojtintern #ıcaoannex6 #SelimGüney
